Luật Công chứng 2024 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 với nhiều quy định mới quan trọng, nhằm khắc phục những bất cập của Luật Công chứng 2014, tăng tính minh bạch, nâng cao chất lượng dịch vụ công chứng và tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước. Dưới đây là 7 điểm đáng chú ý trong Luật Công chứng 2024.
1. Xác định rõ phạm vi và thẩm quyền công chứng
Luật khẳng định công chứng là dịch vụ công, do Nhà nước ủy nhiệm cho công chứng viên tại các tổ chức hành nghề công chứng thực hiện. Theo khoản 1 Điều 2, công chứng là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của giao dịch dân sự bằng văn bản.
Khoản 5 Điều 2 bổ sung quy định: hành nghề công chứng chỉ được tính khi công chứng viên thực hiện công chứng giao dịch, không bao gồm chứng thực đơn thuần.
Ngoài ra, Điều 9 sửa đổi và bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm đối với công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng và cá nhân/tổ chức liên quan, nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ và tăng cường trách nhiệm.
2. Quy định mới về các giao dịch bắt buộc công chứng
Luật không liệt kê cụ thể các giao dịch mà quy định tiêu chí xác định giao dịch phải công chứng tại khoản 2 Điều 3. Bộ Tư pháp được giao trách nhiệm rà soát, cập nhật và công khai danh mục này trên Cổng thông tin điện tử, giúp người dân dễ dàng tra cứu, tăng tính minh bạch và thuận tiện.
3. Nâng cao yêu cầu với công chứng viên
- Để đảm bảo chất lượng, khoản 2 và 3 Điều 11 bỏ quy định miễn đào tạo nghề công chứng; tất cả ứng viên phải tham gia đào tạo, nhưng giảm 1/2 thời gian cho người có trình độ pháp luật cao hoặc giữ một số chức danh pháp lý.
- Khoản 1 Điều 12 yêu cầu tập sự 12 tháng cho mọi đối tượng.
- Điều 10, 16, 17 giới hạn độ tuổi: chỉ bổ nhiệm công chứng viên dưới 70 tuổi, hành nghề đến 70 tuổi; công chứng viên trên 70 tuổi đang hành nghề được tiếp tục tối đa 2 năm kể từ 1/7/2025.
- Điều 14, 16, 17 bổ sung các trường hợp không được bổ nhiệm, miễn nhiệm hoặc bổ nhiệm lại công chứng viên.
- Ngoài ra, luật làm rõ quyền và nghĩa vụ tại Điều 10, như quyền chứng thực bản sao, khai thác cơ sở dữ liệu, và nghĩa vụ duy trì tư cách hội viên Hội công chứng viên.
4. Sửa đổi quy định về tổ chức hành nghề công chứng
- Khoản 2 và 3 Điều 19 bổ sung chiến lược phát triển công chứng và đề án quản lý tổ chức hành nghề công chứng, do Bộ Tư pháp và UBND cấp tỉnh xây dựng.
- Điều 22 giao Chính phủ quy định chuyển đổi Phòng công chứng thành văn phòng công chứng và lộ trình giải thể Phòng công chứng.
- Phòng công chứng phải có từ 2 công chứng viên và trụ sở đạt chuẩn.
- Khoản 1 Điều 23 cho phép lập văn phòng công chứng theo loại hình doanh nghiệp tư nhân tại huyện khó khăn, do Chính phủ quy định danh mục.
- Khoản 4 Điều 23 quy định tên văn phòng công chứng do thành viên hợp danh hoặc Trưởng văn phòng quyết định.
- Điều 30 và 31 sửa đổi quy định chuyển nhượng, bán văn phòng công chứng, với thời hạn 2 năm chờ trước khi tham gia tổ chức khác (khoản 6 Điều 27, khoản 5 Điều 30).
5. Triển khai công chứng điện tử từ 1/7/2025
Từ ngày 1/7/2025, công chứng điện tử được áp dụng với hai hình thức: công chứng điện tử trực tiếp (giao dịch trước mặt công chứng viên, chứng nhận bằng chữ ký số) và công chứng điện tử trực tuyến (giao dịch qua mạng, công chứng viên chứng kiến trực tiếp).
Điều 62 đến 65 bổ sung khung pháp lý cho công chứng điện tử, hỗ trợ chuyển đổi số.
6. Đơn giản hóa thủ tục công chứng
- Khoản 1 Điều 42 bỏ Phiếu yêu cầu công chứng trong hồ sơ.
- Điều 44 bổ sung giao dịch bất động sản không phụ thuộc thẩm quyền địa hạt.
- Khoản 2 Điều 45 cho phép thỏa thuận thời hạn công chứng trong một số trường hợp.
- Khoản 2 Điều 46 quy định rõ trường hợp công chứng ngoài trụ sở, đảm bảo linh hoạt.
- Điều 53 hướng dẫn thủ tục công chứng giao dịch cụ thể, tuân thủ thủ tục chung trước khi áp dụng yếu tố đặc thù.
7. Xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng đồng bộ
- Điều 66 quy định cơ sở dữ liệu công chứng gồm dữ liệu của Bộ Tư pháp và địa phương, đảm bảo kết nối, chia sẻ thông tin và thúc đẩy chuyển đổi số.
- Điều 62 đến 65 bổ sung quy định cơ bản về công chứng điện tử, tạo nền tảng pháp lý cho lưu trữ và quản lý hồ sơ hiện đại.
Kết luận
Luật Công chứng 2024, có hiệu lực từ 1/7/2025, thay thế Luật Công chứng 2015 (số 63/2015/QH13), mang đến hệ thống công chứng chuyên nghiệp, minh bạch và hiện đại. Các điều khoản cụ thể được cập nhật giúp người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý dễ dàng áp dụng, hứa hẹn nâng cao hiệu quả trong các giao dịch dân sự.
